توحید، بهای بهشت و شرط تمدن جامعه است

به گزارش ایکنا، آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی؛ مفسر قرآن کریم و نهج البلاغه، هشتم مهرماه در اولین جلسه درس اخلاق سال جاری تحصیلی در مسجد اعظم قم به شرح ادامه کلمات قصار حضرت امیر(ع) پرداخت. متن سخنان ایشان به شرح زیر است:

برخی از کلمات قصار در خطبه ها و نامه های نورانی نهج البلاغه ذکر شده و برخی دیگر در آن ها نیامده اند. شایان ذکر است که سید رضی در تدوین این اثر، برخی خطبه ها و نامه ها را گزینش کرده است؛ به گونه ای که برای مثال، متنی پنج صفحه ای را با تمرکز بر مطالب دارای جنبه بلاغی، در دو صفحه آورده است. با این حال، در کتاب «نهج البلاغه مشروح»، تمامی خطبه ها و نامه ها به طور کامل ذکر شده است.

یکی از کلمات نورانی حضرت(ع) این است که: «التوحید ثمن الجنه»؛ بدین معنا که ورود به بهشت رایگان نیست و بهای آن، توحید است. بنابراین، کسی که موحد نباشد، اجازه ورود به بهشت را نخواهد داشت و موحدان نیز براساس مراتب توحید و میزان اعمالشان، درجات متفاوتی در بهشت خواهند داشت.

موحد کسی است که آثار توحید در اعمالش متجلی باشد، جهان را فارغ از آفریدگار نداند و تمام شئون زندگی اش را در سایه «قل هو الله احد» پیش ببرد. در وجود مبارک حضرت حجت(عج) نیز مسئله اصلی، توحید است؛ چنان که در ادعیه و زیارات، تک تک سکنات ایشان را ذکر کرده و به آن ها سلام می دهیم: «السَّلامُ عَلَیکَ حِینَ تَقُومُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْعُدُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَقْرَأُ وَتُبَیِّنُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تُصَلِّی وَتَقْنُتُ، السَّلامُ عَلَیْکَ حِینَ تَرْکَعُ وَ تَسْجُدُ.» (سلام بر تو هنگامی که برمی خیزی و می نشینی...). ما در نظام امامت، امامانی داریم که صدر و ساقه زندگی شان را توحید تشکیل می دهد؛ به گونه ای که ائمه(ع) هر آنچه را حضرت امیر(ع) فرمودند، با اعمالشان تفسیر کردند و تمام نشست و برخاست و زندگی آنان، توحیدی است.

عالم بی عمل، جاهل است

حضرت امیر(ع) سفارشی به همگان و به ویژه طلاب حوزه علمیه دارند و آن این است که: «علم خود را جهل قرار ندهید». اما چگونه ممکن است انسان علم خود را به جهل تبدیل کند؟ حضرت(ع) در تبیین این مطلب می فرمایند اگر کسی در هر رشته ای به مقام علم برسد و حق بر او معلوم گردد، بایستی به آن عمل کند. در واقع، علم تنها با عمل زنده می شود و در غیر این صورت، عالمی که عمل نمی کند، علم خود را مایه جهل قرار داده و این امر برای او «عامل سیئه» (سبب گناه و ضرر) خواهد بود؛ چنان که می فرماید: «لا تجعلوا علمکم جهلا». کسی که به علم خود عمل نکند، نخستین آسیب را به خود علم وارد کرده است، زیرا علمی که اثرگذار نباشد، با جهل برابر است.

همچنین از دیگر بیانات نورانی حضرت(ع) این است که می فرمایند: «المسکین رسول الله»؛ بدین معنا که کسی که نیازمند است و شما از نیازمندی او آگاهید، از جانب خدا فرستاده شده است. شایان ذکر است که در اینجا «مسکین بودن» صفتی برای پیامبر (ص) نیست که ایشان را به معنای لغوی فقیر معرفی کند، بلکه هدف، اشاره به جایگاه نیازمندان است.

نگاه موحدانه جامعه را متمدن می کند

بر این اساس، مسکین در واقع رسول و فرستاده خداوند است؛ به این معنا که اگر فرد فقیری به شما رجوع کرد، او را فرستاده ای برای آزمایش خود بدانید و هرگز با بی اعتنایی او را رد نکنید. حتی اگر توانایی کمک مالی ندارید، با نیکی و خوش رویی با او مواجه شوید. اگر این نگاه موحدانه در جامعه جاری شود، منجر به تمدن واقعی خواهد شد. برای مثال، اگر کسی نیاز تحصیلی به شما داشت، او را رد نکنید و چنانچه قادر به کمک نبودید، وی را به فرد دیگری معرفی کنید یا با لحنی خوش و محترمانه عذرخواهی نمایید؛ چرا که این حدیث نورانی، در حقیقت حدیثی توحیدی است.

مسئولان، به ویژه در دوران کنونی با سختی ها و مشکلات اقتصادی، وظیفه ای مضاعف بر عهده دارند. هر کس در این شرایط سخت، گره ای از مشکلات مردم بگشاید، پاداش او چندین برابر شرایط عادی خواهد بود و برعکس، هر کس بر دشواری های مردم بیفزاید، گناه و سیئه اش بسیار بیشتر از زمانه عادی است. مسئولان باید بدانند که مسکینان و فقرا، در حقیقت فرستادگان خداوند هستند.

گاه انسان به شخصی توهین می کند، اما گاهی توهین او در واقع اهانت به خداوند است که جایگاهش دوزخ است. برای نمونه، اگر کسی کلام عالمی را رد کند، شاید ادب اجتماعی را رعایت نکرده باشد، اما رد کردن کلام خدا، معصیت است و منجر به شقاوتی ابدی می شود. بنابراین، مسکین را نباید با متکدی اشتباه گرفت؛ مسکین یعنی نیازمند؛ مثلاً اگر بیماری به پزشک مراجعه می کند، پزشک باید بداند که این بیمار، فرستاده خداست.

حضرت(ع) فرمودند که هر انسانی روزی ای دارد و هیچ بنده ای بدون روزی نیست؛ اما بخشی از این روزی در دست ما (به عنوان واسطه) و بخشی دیگر مستقیماً در دست خداست. باید مراقب باشیم که این روزی از راه صحیح به دست ما برسد، زیرا زیستن موحدانه در همین است. در نهایت، علم آثار نورانی دارد و نباید به جهل تبدیل شود؛ چرا که علم همچون چراغی است و هیچ کس نباید با داشتن چراغ، در راه خطا گام بردارد.

زیربار ظلم آمریکا رفتن ذلت است

حضرت(ع) می فرمایند «موحدانه زندگی کن»؛ بدین معنا که برخورد با دشمنانِ بی خرد و کینه توز، رویکردی متفاوت می طلبد. ایشان فرمودند: «ردّ الحجر حیث جاء»؛ یعنی هنگامی که با دشمنانی بدذات و پلید روبرو هستید، سنگی را که به سوی شما پرتاب می کنند، به همان جا بازگردانید. همچنین فرمودند: «لا یحتمل الظلم الا الذلیل»؛ یعنی تنها ملت های فرومایه و پست هستند که ستم را می پذیرند و زیر بار ظلم می روند.

ما برای رزمندگان در میدان نبرد و مردم در خیابان ها دعا می کنیم؛ چرا که آنان پاسبان این ملت هستند تا سنگی به این سرزمین نرسد و اگر رسید، سریعاً آن را به سوی دشمن بازگردانند. ملتی ذلیل است که ضربات دشمن را بپذیرد و پاسخی ندهد. امروزه مفهوم «ردّ الحجر» (بازگرداندن سنگ)، در قالب اهتزاز پرچم ها در خیابان ها و فشردن ماشه تفنگ ها توسط رزمندگانی است که شکوه، عظمت و وحدت این ملت را به نمایش می گذارند.

حضرت(ع) تأکید فرمودند که هرگز آغازگر ظلم نباشید و به کسی سنگ نزنید، زیرا ظلم ابتدایی حرام است؛ اما اگر کسی به شما سنگ زد، فوراً آن را بازگردانید، زیرا پذیرش ذلت تنها شأن ملت های پست است. کلام حضرت امیر (ع) این است که سر به زیر و ذلت پذیر نباشید و مردانه زندگی کنید؛ و مردانه زیستن، همان زیستن به شیوه ای هنرمندانه و شجاعانه است.

در تحلیل های اجتماعی، گاه از زنان، گاه از مردان و گاه از کل مردم سخن می گوییم. قرآن کریم نیز در خطاب های خود سه دسته بندی ارائه داده است: «نساء» برای زنان، «رجال» برای مردان و «ناس» برای عموم مردم. برای نمونه، حضرت مریم(س) را به عنوان الگوی «ناس» (مردم خوب) معرفی کرده است که این خود بیانگر عظمت جایگاه زن است؛ چرا که مریم(س) تنها نمونه ای برای زنان، بلکه الگویی برای تمام انسان های نیکوکار است. امروزه زنان و دخترانی که با افتخار پرچم به دست دارند، تجلی همین نمونه های نیکو هستند.

تولیدات علمی حوزه نمایانگر عمل حوزه است

حضرت(ع) می فرمایند اکنون که به مقام علم رسیدید، عمل شماست که نشان دهنده علم یا جهل شماست. هنگامی که سخن می گویید، بر منبر می روید یا با دیگران گفتگو می کنید، در واقع در حال نمایش نشانه های علم خود هستید و هر آنچه از زبان شما صادر می شود، بازتابی از باطن شماست. همچنین، نوشته های قلم شما و تمامی حرکات و سکناتتان (قیام و قعود)، پیام رسان حقیقت وجود شماست.

از این منظر، هر آنچه در فضای حوزه علمیه شنیده، دیده، گفته یا تألیف می شود، در حقیقت نمایندگان و فرستادگانِ اعتقادات علمیِ حوزویان است. بنابراین، طلاب و علما باید به این نکته توجه داشته باشند که هر سخنی را نباید بر زبان آورد، هر مطلبی را نباید به رشته تحریر درآورد و هر رفتاری را نباید از خود سرایزد، چرا که هر عملی، بازتابی از علم و ایمان آن هاست.

انتهای پیام